De Stem Die De Belgische Regering Haar Meerderheid Kostte

De Belgische regering leek eindelijk een akkoord te hebben bereikt over de omstreden belastinghervorming. Maar tijdens de beslissende stemming gebeurde het ondenkbare: een regeringspartij sloot zich aan bij de oppositie en stemde tegen haar eigen regering. Het voorstel werd verworpen en de premier verloor zijn betrouwbare meerderheid. Wat begon als een conflict over belastingen, dreigde plotseling uit te groeien tot een crisis die de volledige coalitie kon doen uiteenvallen. Dit is een fictief verhaal. De personages en gebeurtenissen zijn verzonnen. Maandenlang hadden vier politieke partijen onderhandeld over de hervorming. Premier Matthias Vermeulen was ervan overtuigd dat de maatregelen noodzakelijk waren om de Belgische overheidsfinanciën weer op orde te krijgen. Maar voor de kleinere Federale Vernieuwingsbeweging lagen de gevolgen heel anders. Duizenden zelfstandigen en kleine ondernemers dreigden met hogere lasten geconfronteerd te worden. Pieter De Smet, fractieleider van die

De Stem Die De Belgische Regering Haar Meerderheid Kostte

Dit is een fictief verhaal. Namen, personages en gebeurtenissen zijn verzonnen.

# Hoofdstuk 1 – Een akkoord dat niemand meer geloofde

De Belgische regering had maanden onderhandeld over een belastinghervorming die volgens de premier noodzakelijk was om de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Toch gebeurde er tijdens de beslissende stemming iets waarop niemand binnen de meerderheid had gerekend. Een partij die tot die ochtend nog deel uitmaakte van de regering, stemde plotseling samen met de oppositie. Het voorstel werd verworpen en de premier verloor zijn betrouwbare meerderheid. Maar de stemming was niet het begin van de breuk. Ze was alleen het moment waarop een conflict dat al maanden onder de oppervlakte leefde, onmogelijk nog verborgen kon blijven.

Premier Matthias Vermeulen zat nog in zijn werkkamer toen zijn kabinetschef, Sophie Declerck, voor de tweede keer die ochtend binnenkwam.

Ze legde een map op zijn bureau.

'De laatste berekeningen zijn binnen.'

Matthias keek nauwelijks op. Voor hem lag een stapel documenten over de federale begroting, met aantekeningen van drie verschillende ministers en opmerkingen van de begrotingsadministratie. De belastinghervorming was het belangrijkste dossier van zijn regering geworden. Niet omdat hij dat zelf zo gewild had, maar omdat vrijwel elk ander begrotingsdossier ervan afhankelijk was.

'En?' vroeg hij.

'Als iedereen zich aan de afspraken houdt, halen we het.'

Sophie zei het zonder overtuiging.

Matthias keek nu wel op.

'Als iedereen zich aan de afspraken houdt. Dat klinkt niet bepaald geruststellend.'

'Dat is ook niet wat ik bedoel.'

Ze schoof de map naar hem toe en wees op een overzicht van de verschillende fracties.

De federale coalitie bestond uit vier partijen. De grootste was de liberale Vooruitgangspartij, waarvan Matthias zelf voorzitter was geweest voordat hij premier werd. Daarnaast waren er de christendemocratische Volkspartij, de sociaal georiënteerde Arbeidersunie en de kleinere Federale Vernieuwingsbeweging.

Die laatste partij was de kleinste van de vier, maar haar zetels waren onmisbaar.

Zonder haar steun beschikte de regering niet langer over een comfortabele meerderheid in de Kamer van Volksvertegenwoordigers.

'Heb je nog iets gehoord van De Smet?' vroeg Matthias.

Sophie knikte.

'Gisterenavond heeft hij opnieuw met zijn fractie vergaderd. Hij wil garanties.'

'Die heeft hij gekregen.'

'Volgens jou.'

Matthias legde zijn pen neer.

De Smet was de fractieleider van de Federale Vernieuwingsbeweging. Hij heette Pieter De Smet en stond bekend als een bedachtzame politicus die zelden publiekelijk zijn stem verhief. Hij had jarenlang samengewerkt met de premier en was aanvankelijk een van de sterkste verdedigers van de coalitie geweest.

Maar de laatste maanden was er iets veranderd.

Zijn partij vertegenwoordigde vooral zelfstandigen, kleine ondernemers en mensen uit de lokale middenstand. Voor hen was de nieuwe belastinghervorming steeds moeilijker te verdedigen geworden.

De regering wilde verschillende fiscale voordelen beperken, de belasting op bepaalde inkomsten aanpassen en de bijdragen voor zelfstandigen herzien. Volgens de premier waren die maatregelen noodzakelijk om het begrotingstekort terug te dringen.

Voor de Federale Vernieuwingsbeweging lag dat anders.

De partij vreesde dat duizenden kleine ondernemers uiteindelijk meer zouden betalen, terwijl grote ondernemingen voldoende mogelijkheden zouden behouden om hun fiscale lasten te beperken.

De Smet had dat probleem al verschillende keren aangekaart.

Eerst tijdens de begrotingsonderhandelingen.

Daarna tijdens de vergaderingen van de coalitie.

En uiteindelijk ook in interviews.

Aanvankelijk had hij zich beperkt tot voorzichtige opmerkingen. Later sprak hij over een hervorming die onvoldoende rekening hield met mensen die iedere maand moesten rekenen om hun zaak draaiende te houden.

De premier had die kritiek telkens als onderhandelingsdruk beschouwd.

Nu begon hij te beseffen dat het misschien meer was dan dat.

'Ik zal hem zelf bellen', zei Matthias.

Sophie bleef staan.

'Dat heb je gisteren ook gezegd.'

'En vandaag doe ik het.'

Hij nam zijn telefoon en zocht het nummer op.

Pieter De Smet nam pas na enkele seconden op.

'Matthias.'

'Pieter. We moeten praten.'

'Dat doen we al weken.'

'Dan moeten we misschien eindelijk eens naar elkaar luisteren.'

Aan de andere kant bleef het stil.

'Wat wil je precies?' vroeg Matthias.

'Dat je begrijpt dat mijn partij niet langer kan instemmen met een hervorming die onze eigen achterban rechtstreeks treft.'

'We hebben aanpassingen voorgesteld.'

'Kleine aanpassingen.'

'Die zijn niet onbelangrijk.'

'Voor iemand die een onderneming met honderden werknemers leidt misschien niet. Voor een zelfstandige met twee werknemers maakt het verschil tussen een haalbaar jaar en een jaar waarin hij zichzelf nauwelijks nog loon kan uitbetalen.'

Matthias wreef over zijn voorhoofd.

'Pieter, we kunnen niet iedere maatregel schrappen omdat een bepaalde groep er ontevreden over is.'

'Dat vraag ik ook niet.'

'Wat vraag je dan wel?'

'Dat de zwaarste maatregelen verdwijnen. En dat er een echte bescherming komt voor kleine ondernemingen.'

'Daarvoor hebben we geen financiële ruimte.'

'Dan moet je andere keuzes maken.'

'Welke keuzes?'

'Dat is precies waarvoor we een regering hebben. Om die samen te maken.'

Matthias voelde zijn irritatie toenemen.

'We hebben maanden onderhandeld. Er ligt een akkoord. Je hebt dat akkoord zelf goedgekeurd.'

'Ik heb een akkoord goedgekeurd op basis van afspraken die ondertussen steeds verder worden opgerekt.'

'Dat is niet eerlijk.'

'Misschien niet. Maar ik kan mijn fractie niet blijven vragen om iets te verdedigen waar ze zelf niet meer in gelooft.'

De premier zweeg even.

'Je weet wat er gebeurt als jullie tegenstemmen.'

'Ja.'

'De regering verliest haar meerderheid.'

'Dat weet ik ook.'

'En toch overweeg je dat?'

'Matthias, ik probeer je al weken duidelijk te maken dat dit niet meer alleen over een paar fiscale percentages gaat.'

De verbinding werd verbroken nadat ze nog enkele praktische afspraken hadden gemaakt.

Matthias bleef met zijn telefoon in de hand zitten.

Sophie keek hem vragend aan.

'Wat heeft hij gezegd?'

'Dat hij garanties wil.'

'En heb je die gegeven?'

'Ik heb hem gezegd dat we verder kunnen praten.'

Sophie ging tegenover hem zitten.

'Dat is niet hetzelfde.'

Matthias reageerde niet.

Diezelfde middag kwamen de vier coalitiepartners samen voor een besloten vergadering. De sfeer was vanaf het begin gespannen.

Minister van Financiën Claire Martens, afkomstig van de Volkspartij, verdedigde de hervorming met een reeks nieuwe cijfers. Ze wees op de stijgende rentelasten, de toenemende uitgaven en de noodzaak om de begroting op middellange termijn opnieuw geloofwaardig te maken.

'We kunnen niet blijven uitstellen', zei ze. 'Iedereen vraagt om betere openbare diensten, maar niemand wil betalen voor de maatregelen die daarvoor nodig zijn.'

De voorzitter van de Arbeidersunie knikte.

'Dat klopt. Maar we moeten ook vermijden dat de laagste inkomens opnieuw de zwaarste gevolgen dragen.'

'Daarom hebben we correcties ingebouwd', antwoordde Claire.

Pieter De Smet bladerde door zijn documenten.

'Correcties die nauwelijks iets veranderen aan de situatie van kleine zelfstandigen.'

Claire keek hem aan.

'We hebben jouw voorstellen onderzocht.'

'En vervolgens afgewezen.'

'Omdat ze niet volledig gefinancierd waren.'

'Er zijn andere mogelijkheden.'

'Welke?'

Pieter keek naar de premier.

'Dat is precies het gesprek dat we hier zouden moeten voeren.'

Matthias schoof zijn stoel naar voren.

'We gaan niet opnieuw de volledige hervorming openbreken. Dat is geen realistische optie. We kunnen nog technische aanpassingen doen, maar de grote lijnen blijven overeind.'

Pieter sloot zijn map.

'Dan hebben we weinig meer te bespreken.'

De andere aanwezigen keken naar hem.

'Pieter,' zei Matthias waarschuwend.

'Nee, Matthias. Ik meen het. Mijn fractie heeft haar grenzen bereikt.'

'Je kunt niet zomaar een regeerakkoord naast je neerleggen.'

'En jij kunt niet verwachten dat iedereen een akkoord blijft verdedigen alsof de omstandigheden niet veranderd zijn.'

De vergadering eindigde zonder overeenstemming.

Later die avond vertelde een journalist aan een televisiepanel dat de regering voor het eerst sinds haar aantreden niet langer zeker was van de steun van alle coalitiepartners.

De premier noemde die berichtgeving overdreven.

Maar achter gesloten deuren wist iedereen dat de situatie ernstig was geworden.

En Pieter De Smet had nog altijd niet gezegd hoe zijn partij de volgende dag zou stemmen.

# Hoofdstuk 2 – De coalitie die haar eigen tegenstanders vond

De ochtend van de stemming begon met een schijnbare rust.

In de gangen van het federale parlement liepen medewerkers met koffiebekers en documenten. Journalisten verzamelden zich bij de ingang van de vergaderzaal. Kamerleden wisselden korte gesprekken uit en probeerden uit de gezichten van hun collega's af te leiden hoe de dag zou verlopen.

Voor de premier was het een belangrijke politieke confrontatie.

De belastinghervorming moest worden goedgekeurd voordat de regering de volgende fase van haar begrotingsplanning kon afronden.

Het was niet het enige dossier dat op tafel lag, maar wel het dossier waarmee Matthias Vermeulen zijn geloofwaardigheid als regeringsleider had verbonden.

Hij had de hervorming maandenlang verdedigd.

In interviews had hij uitgelegd waarom de bestaande regeling volgens hem niet langer houdbaar was. Tijdens begrotingsdebatten had hij de oppositie verweten dat ze wel kritiek leverde, maar geen alternatief bood.

Nu moest hij bewijzen dat zijn eigen coalitie nog achter hem stond.

Kort voor de vergadering liep Matthias naar de fractiezaal van de Federale Vernieuwingsbeweging.

Pieter De Smet zat met enkele partijgenoten rond een tafel.

'Kunnen we even praten?' vroeg de premier.

Pieter keek naar de anderen.

'Dat kan.'

De overige fractieleden verlieten de ruimte.

Matthias ging zitten zonder zijn jas uit te trekken.

'Ik heb vannacht nog met Claire gesproken. Er is ruimte om de overgangsregeling te verlengen.'

'Dat hebben we al eerder gehoord.'

'Deze keer meen ik het.'

'En de bijdragen voor zelfstandigen?'

'We kunnen bekijken of daar een bijkomende vrijstelling mogelijk is.'

'Bekijken?'

'Pieter, ik kan niet op één ochtend de volledige hervorming veranderen.'

'Dat verwacht ik niet.'

'Wat verwacht je dan?'

Pieter boog zich iets naar voren.

'Ik wil dat je vandaag niet alleen belooft dat er later iets zal gebeuren. Ik wil dat je bereid bent om nu een aantal concrete maatregelen uit het voorstel te halen.'

Matthias keek naar de klok.

'We staan op het punt te stemmen.'

'Dat weet ik.'

'Als we vandaag geen akkoord bereiken, wordt de begrotingsplanning bijzonder moeilijk.'

'Dat begrijp ik.'

'Dan begrijp je ook dat dit niet het moment is om de regering onder druk te zetten.'

Pieter keek hem rustig aan.

'Wanneer is het dan wel het moment? Als de hervorming al is goedgekeurd?'

Matthias antwoordde niet meteen.

'Je hebt zelf aan het regeerakkoord meegewerkt.'

'Ja. En ik heb mijn verantwoordelijkheid genomen. Maar verantwoordelijkheid betekent niet dat ik elke beslissing moet blijven steunen, ongeacht wat er tijdens de onderhandelingen gebeurt.'

De premier stond op.

'Je maakt een grote fout.'

'Dat kan.'

'Je brengt niet alleen deze hervorming in gevaar. Je brengt de hele regering in gevaar.'

Pieter bleef zitten.

'Dan hadden we misschien eerder moeten praten over wat er binnen die regering misliep.'

Matthias verliet de ruimte.

In de wandelgangen wachtte Sophie Declerck hem op.

'En?'

'Ze willen nog altijd garanties.'

'Gaan ze meestemmen?'

'Dat is wat ik probeer te achterhalen.'

Maar zelfs Sophie begreep dat de premier geen duidelijk antwoord had gekregen.

Een halfuur later begon de plenaire vergadering.

De voorzitter van de Kamer opende de zitting en gaf het woord aan minister Claire Martens.

Zij verdedigde de belastinghervorming met de rustige vastberadenheid die haar tijdens eerdere begrotingsdebatten had geholpen.

'Deze hervorming is geen doel op zich', zei ze. 'Ze moet onze overheidsfinanciën op een duurzamere basis zetten. We kunnen niet blijven doen alsof de bestaande regeling geen gevolgen heeft voor de volgende generaties.'

Vanuit de oppositie klonk onmiddellijk protest.

Een parlementslid vroeg waarom de regering de lasten niet sterker liet dragen door grote ondernemingen.

Een ander vroeg waarom zelfstandigen opnieuw moesten bijdragen aan een begrotingstekort dat volgens hem het gevolg was van jarenlang uitstel.

Claire beantwoordde de vragen.

Ze verwees naar berekeningen, overgangsmaatregelen en de noodzaak om de hervorming in haar geheel te beoordelen.

Daarna kreeg Pieter De Smet het woord.

Zijn bijdrage was korter dan verwacht.

'Onze fractie heeft dit voorstel de voorbije maanden ernstig bestudeerd. We hebben meegeschreven aan delen van de hervorming en we hebben geprobeerd om een evenwicht te vinden tussen begrotingsdiscipline en economische rechtvaardigheid.'

Hij pauzeerde.

'Maar een coalitieakkoord kan geen vrijgeleide zijn om bezwaren van een regeringspartner eindeloos naast zich neer te leggen.'

De premier keek naar zijn documenten.

Pieter vervolgde.

'We hebben gevraagd om aanpassingen die volgens ons noodzakelijk zijn. We hebben alternatieven voorgesteld. We hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat bepaalde maatregelen onevenredig zwaar wegen op kleine ondernemingen. De antwoorden waren telkens onvoldoende.'

In de zaal werd het stiller.

'Daarom kan mijn fractie dit voorstel in zijn huidige vorm niet steunen.'

Een aantal Kamerleden draaide zich naar de regeringsbanken.

Matthias keek op.

Hij had gehoopt dat Pieter zijn bezwaren zou uitspreken en daarna alsnog ruimte zou laten voor een akkoord.

Maar de woorden die volgden, lieten weinig twijfel bestaan.

'Wij zullen tegenstemmen.'

De premier boog zich onmiddellijk naar zijn kabinetschef.

Sophie had haar telefoon al vast.

'Bel de fractieleiders', fluisterde hij.

'Ze zitten hier.'

'Dan moeten ze nu iets doen.'

Maar er was weinig meer te doen.

De oppositie rook haar kans.

Een van de fractieleiders vroeg het woord en verklaarde dat de regering haar eigen meerderheid niet langer onder controle had.

Een ander stelde dat de premier eerst moest uitleggen hoe hij nog verder wilde besturen.

De voorzitter bracht de vergadering terug naar de stemming.

De elektronische stemprocedure werd geopend.

De leden brachten hun stem uit.

Matthias keek naar het scherm.

Voor hem duurden de seconden langer dan normaal.

Toen de uitslag verscheen, werd duidelijk wat er was gebeurd.

Het belastingvoorstel was verworpen.

De oppositie had voldoende steun gekregen, mede dankzij de stemmen van de Federale Vernieuwingsbeweging.

Een korte stilte volgde.

Daarna begon het geroezemoes.

Aan de regeringsbanken overlegden ministers met hun medewerkers. Kamerleden bekeken de uitslag opnieuw, alsof er ergens een vergissing moest staan.

Claire Martens draaide zich naar de premier.

'Dit is bijzonder ernstig.'

Matthias antwoordde niet.

Pieter De Smet bleef enkele ogenblikken zitten voordat hij opstond.

Hij keek niet naar de premier.

Dat maakte de situatie misschien nog duidelijker dan zijn tegenstem.

Matthias verliet de vergaderzaal via een zijdeur.

Buiten stonden tientallen journalisten te wachten.

'Premier, is uw regering nog in staat om een meerderheid te vormen?'

'Heeft de coalitie haar vertrouwen in u verloren?'

'Betekent dit het einde van de belastinghervorming?'

'Komt er een nieuwe begrotingsonderhandeling?'

Matthias liep door zonder antwoord te geven.

Sophie probeerde de journalisten op afstand te houden.

In de auto bleef de premier lange tijd zwijgen.

Pas toen ze bijna bij de Wetstraat aankwamen, zei hij iets.

'Ze hadden dit niet mogen doen.'

Sophie keek naar hem.

'Ze hebben het gedaan.'

'We hadden afspraken.'

'Ja.'

'Maandenlang hebben we hieraan gewerkt.'

'Dat weet ik.'

Matthias keek door het raam naar de voorbijrijdende gebouwen.

'Ik heb ze nooit gevraagd om alles zomaar goed te keuren.'

'Misschien denken zij daar anders over.'

Hij draaide zich naar haar.

'Je vindt dat Pieter gelijk heeft?'

'Ik vind dat we moeten begrijpen waarom hij dit risico neemt.'

Matthias keek opnieuw naar buiten.

Hij wilde het antwoord niet horen.

Maar nog voordat zijn auto de regeringswijk had bereikt, was er een nieuw probleem ontstaan.

De oppositie had aangekondigd dat ze een debat over de politieke verantwoordelijkheid van de regering wilde aanvragen.

En binnen de coalitie begonnen ook andere parlementsleden zich af te vragen of de premier nog wel in staat was om zijn eigen meerderheid bijeen te houden.

De stemming had een belastingvoorstel verworpen.

Maar ze had vooral een vraag blootgelegd die niemand nog kon ontwijken.

Wie bestuurde deze regering eigenlijk nog?

# Hoofdstuk 3 – Een eis die verder ging dan belastingen

Die avond kwam de coalitie opnieuw bijeen.

Deze keer was de sfeer aanzienlijk minder formeel.

De ministers zaten rond dezelfde tafel als de dag voordien, maar niemand deed nog alsof het om een gewone onderhandelingsvergadering ging.

De premier had de bijeenkomst persoonlijk bijeengeroepen.

Hij wilde voorkomen dat de crisis zich verder uitbreidde voordat de regering een gezamenlijk standpunt kon formuleren.

Claire Martens legde haar telefoon naast haar documenten.

'De financiële markten zullen morgen vragen stellen', zei ze. 'We moeten zo snel mogelijk duidelijk maken dat de regering haar begrotingsverantwoordelijkheid blijft opnemen.'

De voorzitter van de Arbeidersunie keek haar aan.

'En wat moeten we tegen de zelfstandigen zeggen? Dat ze moeten wachten tot de volgende onderhandelingen?'

'Dat is niet wat ik zeg.'

'Maar het is wel wat ze tot nu toe hebben gehoord.'

Pieter De Smet zat tegenover de premier.

Hij had zijn jas over de rugleuning gehangen en voor zich een notitieboekje opengelegd.

Matthias nam het woord.

'We moeten eerst vaststellen dat de stemming van vandaag een ernstige schending van het politieke vertrouwen was.'

Pieter reageerde onmiddellijk.

'Een schending van vertrouwen?'

'Je wist wat er op het spel stond.'

'Dat wist ik inderdaad.'

'En toch heb je de hervorming samen met de oppositie verworpen.'

'Omdat jullie niet wilden luisteren.'

Claire onderbrak hen.

'We zijn hier niet om elkaar verwijten te maken. We moeten een oplossing vinden.'

Matthias knikte.

'Goed. Dan stel ik voor dat we het voorstel opnieuw voorbereiden, met enkele bijkomende overgangsmaatregelen.'

Pieter schudde zijn hoofd.

'Dat volstaat niet meer.'

De premier keek hem aan.

'Wat bedoel je?'

'Het probleem zit niet alleen in de belastinghervorming.'

'Je hebt toch zelf gezegd dat de hervorming het belangrijkste probleem was.'

'Het was het probleem dat iedereen kon zien.'

Een ongemakkelijke stilte volgde.

Pieter legde zijn pen neer.

'We hebben de voorbije maanden verschillende keren gevraagd om meer betrokken te worden bij belangrijke begrotingsbeslissingen. Maar telkens kregen we pas een definitieve tekst te zien wanneer de grote keuzes al waren gemaakt.'

Claire fronste.

'Dat is niet helemaal correct.'

'Misschien niet volgens jouw agenda. Maar volgens de onze wel.'

'We hebben allemaal deelgenomen aan de onderhandelingen.'

'Deelgenomen is niet hetzelfde als invloed hebben.'

De voorzitter van de Arbeidersunie keek van de ene naar de andere.

'Wat willen jullie concreet veranderen?'

Pieter antwoordde zonder aarzeling.

'We willen dat belangrijke fiscale beslissingen opnieuw gezamenlijk worden voorbereid. Niet alleen binnen het kernkabinet, niet alleen tussen de premier en de minister van Financiën. Alle coalitiepartners moeten vanaf het begin betrokken worden.'

Matthias leunde achterover.

'Je wilt de besluitvorming veranderen?'

'Ja.'

'Dat kan toch niet betekenen dat iedere partij bij elk dossier een vetorecht krijgt.'

'Dat vraag ik niet.'

'Zo klinkt het wel.'

Pieter bleef rustig.

'Ik vraag dat afspraken ook echt afspraken zijn. Dat een partij niet alleen wordt uitgenodigd om een beslissing te verdedigen die al genomen is.'

Claire sloeg haar map dicht.

'We kunnen toch geen regering leiden met vier partijen die bij iedere maatregel opnieuw beginnen te onderhandelen.'

'Dan moeten we misschien betere afspraken maken.'

Matthias keek naar de voorzitter van de Arbeidersunie.

'Vind jij dit redelijk?'

Die aarzelde.

'Ik vind dat we moeten erkennen dat er een probleem is. We hebben inderdaad soms te weinig tijd genomen om de gevolgen van voorstellen binnen alle fracties te bespreken.'

De premier reageerde zichtbaar geïrriteerd.

'Nu wordt het wel erg gemakkelijk om achteraf te zeggen dat alles anders had gemoeten.'

'Dat zegt niemand', antwoordde de voorzitter. 'Maar als we de coalitie willen behouden, moeten we ook kijken naar wat er fout is gelopen.'

De vergadering duurde nog enkele uren.

Uiteindelijk kwamen de partijen niet verder dan een voorlopig akkoord om opnieuw over de belastinghervorming te onderhandelen.

Maar Pieter weigerde een belangrijke verklaring te ondertekenen.

Hij wilde niet beloven dat zijn fractie toekomstige regeringsvoorstellen automatisch zou steunen.

Dat was een probleem.

Een groot probleem.

Want een regering kan veel verdragen. Ze kan kritiek krijgen van de oppositie, te maken krijgen met tegenvallende begrotingscijfers en zelfs tijdelijke verdeeldheid binnen de eigen partijen overleven.

Maar een coalitie waarin een regeringspartij niet langer bereid is om de voorstellen van de regering te steunen, bevindt zich op een gevaarlijk punt.

Toen de bijeenkomst werd afgesloten, bleef Matthias nog even zitten.

Sophie kwam naast hem staan.

'Wat nu?'

'We praten morgen verder.'

'En als Pieter niet toegeeft?'

'Dan moeten we een andere manier vinden om de meerderheid te herstellen.'

'Welke manier?'

Matthias keek naar de lege stoelen.

'Dat weet ik nog niet.'

De volgende ochtend maakte de voorzitter van de Federale Vernieuwingsbeweging de situatie nog moeilijker.

Tijdens een persmoment verklaarde hij dat zijn partij voorlopig geen enkel nieuw regeringsvoorstel zou steunen zolang er geen duidelijke afspraken kwamen over de besluitvorming binnen de coalitie.

Hij zei niet dat zijn partij uit de regering stapte.

Hij zei evenmin dat de coalitie voorbij was.

Maar zijn woorden hadden dezelfde politieke gevolgen.

De regering kon niet langer zeker zijn van haar eigen stemmen.

De oppositie reageerde verdeeld.

Sommige partijen zagen een kans om de premier onder druk te zetten en eisten dat hij de Kamer uitleg gaf over de toestand binnen zijn meerderheid.

Andere oppositiepartijen wilden vooral dat de belastinghervorming opnieuw werd bekeken.

Een kleinere fractie stelde voor om onmiddellijk gesprekken te beginnen over een mogelijke nieuwe meerderheid.

Dat voorstel kreeg weinig steun, maar het maakte duidelijk dat de politieke situatie aan het veranderen was.

Ook binnen de regeringspartijen groeide de onrust.

De christendemocratische Volkspartij wilde niet dat de begrotingsdiscipline volledig werd opgeofferd.

De Arbeidersunie vreesde dat een mislukte hervorming haar geloofwaardigheid bij werknemers zou aantasten.

De liberale Vooruitgangspartij van de premier wilde vermijden dat Matthias als een zwakke regeringsleider zou worden beschouwd.

Iedereen had dus een reden om de coalitie te behouden.

Maar niemand was het eens over de prijs die daarvoor moest worden betaald.

In de namiddag ontving Matthias zijn partijvoorzitter en enkele belangrijke fractieleden.

De gesprekken verliepen stroef.

'We kunnen niet blijven wachten tot Pieter beslist of hij nog bij de regering wil horen', zei een van de liberale fractieleden.

'We moeten een duidelijk signaal geven.'

'Welk signaal?' vroeg Matthias.

'Dat we niet gegijzeld worden door één kleine partij.'

Een ander parlementslid schudde het hoofd.

'Zonder die partij hebben we geen meerderheid. We kunnen niet doen alsof hun zetels onbelangrijk zijn.'

'Dan moeten we steun zoeken bij de oppositie.'

'Welke oppositie?'

Niemand antwoordde.

Dat was precies het probleem.

Sommige oppositiepartijen waren bereid om afzonderlijke begrotingsmaatregelen te steunen, maar wilden niet zonder voorwaarden een volledige hervorming goedkeuren.

Andere partijen waren alleen geïnteresseerd in nieuwe verkiezingen of een fundamentele wijziging van het regeringsbeleid.

Er bestond geen eenvoudige oplossing.

Later die avond belde Matthias opnieuw met Pieter.

'Ik wil weten of je nog deel uitmaakt van deze coalitie.'

Pieter antwoordde rustig.

'Mijn partij heeft de regering niet verlaten.'

'Maar je steunt haar niet.'

'We steunen voorstellen die we kunnen verdedigen.'

'Dat is niet hoe een coalitie werkt.'

'Misschien moeten we daar dan eens over praten.'

Matthias stond bij het raam van zijn kantoor.

'Je begrijpt toch dat je hiermee de hele begroting blokkeert?'

'Ik begrijp dat er moeilijke beslissingen moeten worden genomen.'

'En als we die beslissingen niet kunnen nemen?'

'Dan moeten we eerlijk zijn over de toestand van de regering.'

Het gesprek eindigde zonder resultaat.

Kort daarna kwam Sophie binnen met een nieuwe boodschap.

'De voorzitter van de Kamer heeft contact opgenomen.'

'Waarom?'

'De oppositie wil dat je zo snel mogelijk een verklaring aflegt over de politieke situatie.'

Matthias keek haar aan.

'Wanneer?'

'Morgen.'

Hij knikte langzaam.

De crisis was nu officieel groter geworden dan het belastingdossier.

En terwijl de premier probeerde te bepalen hoe hij zijn regering bijeen kon houden, begon een andere vraag steeds nadrukkelijker door de politieke gangen te klinken.

Wat als de coalitie niet langer te herstellen viel?

# Hoofdstuk 4 – De meerderheid die op papier verdween

De volgende ochtend arriveerde Matthias Vermeulen vroeg in het parlement.

Hij had nauwelijks geslapen.

Zijn medewerkers hadden de hele nacht gewerkt aan een verklaring waarin hij de politieke situatie moest toelichten zonder de coalitiepartners verder tegen zich in het harnas te jagen.

De eerste versie was te hard.

De tweede te voorzichtig.

De derde werd uiteindelijk goedgekeurd.

Maar zelfs toen hij de tekst in handen had, wist Matthias dat geen enkele formulering het werkelijke probleem kon oplossen.

De regering had haar meerderheid niet formeel verloren door een regeringspartij die onmiddellijk ontslag had genomen.

Maar ze kon er niet langer op rekenen dat alle coalitiepartners haar voorstellen zouden steunen.

Dat onderscheid was juridisch en politiek belangrijk.

Een regering kan blijven functioneren zolang ze niet formeel ten val wordt gebracht en voldoende steun kan vinden voor haar beslissingen.

Maar zonder betrouwbare meerderheid wordt iedere stemming een nieuwe onderhandeling.

En precies dat wilde Matthias vermijden.

In de plenaire vergadering begon hij met een verwijzing naar de begrotingsuitdagingen.

Hij sprak over verantwoordelijkheid, economische stabiliteit en het belang van een hervorming die rekening hield met zowel de draagkracht van burgers als de financiële toestand van de overheid.

Daarna kwam hij op de coalitiecrisis.

'De gebeurtenissen van gisteren tonen aan dat er binnen de meerderheid ernstige meningsverschillen bestaan. Ik betreur dat een belangrijk regeringsvoorstel niet kon worden goedgekeurd. Maar ik wil duidelijk maken dat deze regering haar verantwoordelijkheid niet uit de weg zal gaan.'

Vanuit de oppositie kwam onmiddellijk een reactie.

'Welke regering?' riep een parlementslid.

Enkele Kamerleden begonnen te lachen.

Matthias wachtte tot het rumoer was afgenomen.

'Een regering die blijft zoeken naar oplossingen.'

De oppositie vond dat onvoldoende.

Een fractieleider vroeg of de premier nog kon bevestigen dat hij over een meerderheid beschikte.

Matthias keek naar de voorzitter.

'We hebben een coalitie die bestaat uit vier partijen. Er zijn momenteel ernstige meningsverschillen, maar ik ben ervan overtuigd dat er ruimte bestaat om die op te lossen.'

'Dat is geen antwoord op de vraag', reageerde de oppositieleider.

'Ik heb mijn antwoord gegeven.'

De voorzitter moest verschillende keren tussenkomen.

De discussie werd scherper toen een ander parlementslid vroeg of de premier bereid was de belastinghervorming volledig in te trekken.

Matthias antwoordde dat een intrekking zonder alternatief onverantwoord zou zijn.

Daarop kreeg Pieter De Smet het woord.

Hij had die ochtend geen verklaring voorbereid die de regering rechtstreeks ten val moest brengen.

Maar hij wilde ook niet doen alsof de situatie normaal was.

'Mijn partij heeft herhaaldelijk geprobeerd om binnen de coalitie tot een evenwichtige oplossing te komen. We hebben voorstellen gedaan en alternatieven aangereikt. Die werden onvoldoende ernstig genomen.'

Hij keek naar de premier.

'Wij hebben niet de bedoeling om de begroting onmogelijk te maken. Maar wij kunnen ook niet blijven instemmen met beslissingen waarvan we de gevolgen niet kunnen verantwoorden tegenover de mensen die ons hun vertrouwen hebben gegeven.'

Matthias bewoog nauwelijks.

Pieter vervolgde.

'De regering moet niet alleen beslissen. Ze moet ook uitleggen waarom ze bepaalde keuzes maakt en hoe die keuzes tot stand komen. Dat is een verantwoordelijkheid die we samen dragen.'

De voorzitter van de Arbeidersunie keek aandachtig toe.

Claire Martens schreef iets op een blad.

Voor het eerst leek het alsof de verschillende coalitiepartners niet alleen met de premier, maar ook met elkaar in gesprek waren.

Na de vergadering volgde een nieuwe reeks onderhandelingen.

Deze keer ging het niet uitsluitend over de belastinghervorming.

De partijen bespraken hoe toekomstige fiscale beslissingen moesten worden voorbereid, welke onderwerpen vooraf met alle coalitiepartners moesten worden besproken en hoeveel ruimte de verschillende fracties zouden krijgen om voorstellen aan te passen.

Matthias stelde een nieuw overlegmodel voor.

Belangrijke begrotingsbeslissingen zouden voortaan in een vroeg stadium aan de vier coalitiepartners worden voorgelegd.

De minister van Financiën zou vooraf de gevolgen van alternatieven presenteren.

De fractieleiders zouden meer tijd krijgen om de voorstellen met hun eigen parlementsleden te bespreken.

Maar Pieter vond dat niet voldoende.

'Dat is een verbetering van de procedure', zei hij. 'Maar we moeten ook inhoudelijk opnieuw naar de belastinghervorming kijken.'

Claire reageerde.

'We kunnen de hele hervorming niet opnieuw uitvinden.'

'Dat vraag ik niet.'

'Dan moeten we wel weten welke onderdelen voor jou onaanvaardbaar zijn.'

Pieter haalde een document uit zijn map.

'Deze drie maatregelen moeten worden aangepast. En de overgangsregeling voor kleine zelfstandigen moet duidelijker worden.'

Claire bestudeerde het document.

'Dit kost geld.'

'Dat weten we.'

'Dan moeten we ook zeggen waar we dat geld vandaan halen.'

'Dat is bespreekbaar.'

Matthias keek naar Pieter.

'Waarom heb je dit niet eerder zo duidelijk geformuleerd?'

Pieter keek hem recht aan.

'Omdat ik het eerder heb geformuleerd. Alleen werd er toen niet naar geluisterd.'

De premier zweeg.

De onderhandelingen gingen verder.

In de loop van de namiddag kwam er een voorlopig compromis op tafel.

De zwaarste maatregelen voor kleine ondernemingen zouden worden aangepast. De overgangsperiode werd verlengd en er zou een bijkomende evaluatie komen voordat de volgende fase van de hervorming werd ingevoerd.

In ruil daarvoor zou de Federale Vernieuwingsbeweging opnieuw bereid zijn om over het aangepaste voorstel te onderhandelen.

Maar Pieter stelde één voorwaarde.

Zijn fractie zou niet automatisch instemmen met de uiteindelijke tekst.

De regering moest eerst bewijzen dat de afgesproken wijzigingen daadwerkelijk werden opgenomen.

Voor Matthias was dat onvoldoende.

Hij wilde een duidelijke toezegging.

'Ik kan geen regering leiden waarin iedere stemming een verrassing wordt.'

Pieter antwoordde:

'En ik kan geen partij leiden die iedere beslissing moet verdedigen zonder dat ze invloed heeft gehad op de inhoud.'

Het compromis werd uiteindelijk niet ondertekend.

Toch was de bijeenkomst niet volledig mislukt.

De partijen spraken af om de volgende dag opnieuw samen te komen.

Maar de politieke druk bleef toenemen.

Journalisten vroegen of de premier nog vertrouwen had in zijn coalitiepartners.

Een aantal politieke commentatoren wees erop dat de regering in de praktijk niet langer over een stabiele meerderheid beschikte.

Andere waarnemers vonden dat de crisis nog niet noodzakelijk tot een regeringsval hoefde te leiden.

Er waren immers nog mogelijkheden.

De coalitie kon een nieuw akkoord sluiten.

De premier kon zijn beleid aanpassen.

De regering kon voor afzonderlijke voorstellen steun zoeken bij andere fracties.

Of de coalitiepartners konden besluiten dat samenwerken niet langer haalbaar was.

Geen van die mogelijkheden was op dat moment uitgesloten.

Laat op de avond kreeg Matthias een telefoontje van zijn kabinetschef.

'De koning wil morgen een onderhoud.'

De premier keek op.

'Heeft het paleis zelf contact opgenomen?'

'Ja. Men wil op de hoogte worden gebracht van de politieke situatie.'

Matthias ging zitten.

Hij wist dat dit geen gewone afspraak was.

Wanneer een regering in een ernstige politieke crisis terechtkomt, kan de koning door de eerste minister worden geïnformeerd over de stand van zaken. Dat betekent niet automatisch dat een regering gevallen is, maar het maakt wel duidelijk hoe ernstig de situatie wordt ingeschat.

'Hebben ze gezegd wat ze precies verwachten?'

'Een overzicht van de toestand binnen de meerderheid en de mogelijke volgende stappen.'

Matthias keek naar de documenten op zijn bureau.

Hij had die dag geprobeerd om een oplossing te vinden.

Maar nu moest hij aan de koning uitleggen waarom zijn regering niet langer zeker was van de steun van een van haar eigen partijen.

Voor het eerst sinds zijn aantreden vroeg hij zich af of hij nog wel voldoende politieke ruimte had om zijn ambt uit te oefenen.

En die vraag zou hij de volgende ochtend niet langer alleen aan zijn coalitiepartners moeten beantwoorden.

# Hoofdstuk 5 – De beslissing die niemand wilde nemen

De ochtend begon met regen boven Brussel.

Matthias Vermeulen arriveerde bij het paleis met een map vol documenten op de achterbank van zijn dienstwagen.

Sophie Declerck zat naast hem.

Ze had de belangrijkste punten van het verslag nog een laatste keer doorgenomen.

'De cijfers zijn bijgewerkt', zei ze. 'De politieke situatie staat duidelijk beschreven.'

'En de mogelijke oplossingen?'

'Allemaal opgenomen.'

'Ook het scenario waarin de coalitie niet meer kan worden hersteld?'

Sophie keek even naar hem.

'Ja.'

Matthias knikte.

Hij had de afgelopen nacht nauwelijks geslapen.

Niet alleen omdat de regering in gevaar was, maar omdat hij steeds vaker het gevoel kreeg dat de verschillende coalitiepartners niet langer dezelfde regering voor ogen hadden.

De liberale Vooruitgangspartij wilde de begroting onder controle houden.

De Volkspartij wilde haar geloofwaardigheid op het vlak van financieel beleid bewaren.

De Arbeidersunie wilde voorkomen dat werknemers en lagere inkomens de rekening betaalden.

De Federale Vernieuwingsbeweging wilde aantonen dat ze niet alleen bestond om een regering aan een meerderheid te helpen, maar ook daadwerkelijk invloed kon uitoefenen op het beleid.

Geen van die doelstellingen was op zichzelf onredelijk.

Maar samen bleken ze steeds moeilijker te verzoenen.

Tijdens het onderhoud gaf Matthias een overzicht van de gebeurtenissen.

Hij vertelde over de mislukte stemming, de weigering van de Federale Vernieuwingsbeweging om nieuwe regeringsvoorstellen automatisch te steunen en de daaropvolgende onderhandelingen.

Hij benadrukte dat er nog gesprekken liepen.

De koning luisterde en stelde enkele vragen over de mogelijke gevolgen voor de begroting en de werking van de regering.

Matthias legde uit dat een formele regeringsval niet automatisch volgde uit de verworpen belastinghervorming.

Maar hij gaf ook toe dat de regering niet langer op een stabiele meerderheid kon rekenen.

'Er zijn nog mogelijkheden om tot een akkoord te komen', zei hij.

Het onderhoud eindigde zonder een onmiddellijke politieke beslissing.

Dat was te verwachten.

De premier moest eerst zelf proberen om duidelijkheid te krijgen binnen zijn coalitie.

Maar toen Matthias het paleis verliet, wist hij dat hij zich niet langer kon verschuilen achter de gedachte dat de situatie vanzelf zou verbeteren.

Die middag volgde een nieuwe vergadering met de vier coalitiepartijen.

Deze keer was iedereen aanwezig.

Pieter De Smet kwam als laatste binnen.

Hij legde zijn documenten neer en ging zitten.

Matthias begon zonder omwegen.

'We moeten vandaag beslissen of we nog samen verder kunnen.'

Niemand reageerde.

'Ik heb de voorbije dagen geprobeerd om ruimte te creëren voor een compromis. Maar ik kan niet blijven werken met een coalitie waarvan één partij niet bereid is om de voorstellen van de regering te steunen.'

Pieter keek hem aan.

'Dan moeten we misschien eerst bepalen waarom die partij dat niet meer wil.'

'Dat weten we ondertussen.'

'Ik denk niet dat iedereen het begrijpt.'

Claire Martens mengde zich in het gesprek.

'We hebben ondertussen een aantal aanpassingen voorgesteld. Die zijn financieel haalbaar, maar niet gratis. Als we nog verder gaan, moeten we ergens anders besparen.'

De voorzitter van de Arbeidersunie knikte.

'Dan moeten we die keuzes ook samen maken.'

'Dat is precies wat ik probeer te doen', zei Matthias.

Pieter schudde zijn hoofd.

'Nee. Je probeert een compromis te vinden waarmee iedereen opnieuw achter de oorspronkelijke hervorming kan gaan staan. Dat is iets anders.'

'Wat wil je dan?'

'Een hervorming die vanaf het begin rekening houdt met de belangen van alle groepen die we vertegenwoordigen.'

'We kunnen niet voor iedereen een uitzondering maken.'

'Dat vraag ik niet.'

'Dan moet je duidelijker zijn.'

Pieter opende zijn map.

Hij legde een aangepast voorstel op tafel.

Het document bevatte een reeks wijzigingen aan de belastinghervorming. De zwaarste maatregelen voor kleine ondernemingen werden beperkt. De overgangsperiode werd verlengd. Daarnaast stelde de Federale Vernieuwingsbeweging voor om de fiscale gevolgen van de hervorming na een eerste toepassingsperiode opnieuw te evalueren.

Maar het belangrijkste onderdeel stond op de laatste pagina.

Er werd voorgesteld om een vaste overlegstructuur in te voeren waarin de vier coalitiepartners vooraf betrokken werden bij belangrijke begrotings- en fiscale beslissingen.

Matthias las de tekst zorgvuldig.

'Dit is meer dan een technische aanpassing.'

'Dat klopt.'

'Je wilt de manier waarop we besturen veranderen.'

'Ja.'

Claire keek naar de laatste pagina.

'Dit kan alleen werken als iedereen bereid is om verantwoordelijkheid te nemen. We kunnen niet telkens opnieuw beginnen zodra een partij onder druk komt te staan.'

Pieter knikte.

'Daar ben ik het mee eens.'

De voorzitter van de Arbeidersunie boog zich naar voren.

'En als we dit aanvaarden, is jullie fractie dan opnieuw bereid om het aangepaste voorstel te steunen?'

Pieter zweeg even.

'Als de tekst wordt aangepast zoals afgesproken en de overlegstructuur daadwerkelijk wordt ingevoerd, zal ik mijn fractie adviseren om het voorstel opnieuw te steunen.'

Matthias keek hem aan.

'Adviseren?'

'Ik kan niet namens ieder parlementslid een stem uitbrengen voordat ze de definitieve tekst hebben gezien.'

De premier liet zijn hoofd even zakken.

Het was een redelijk antwoord.

Maar niet het antwoord waarop hij had gehoopt.

Hij wilde zekerheid.

En die zekerheid bestond niet meer.

'We kunnen dit niet blijven doen', zei hij uiteindelijk.

Pieter antwoordde rustig.

'Dat klopt. Daarom moeten we het deze keer goed doen.'

De gesprekken duurden nog enkele uren.

De partijen bereikten overeenstemming over een aantal wijzigingen, maar niet over alle financiële details.

Claire wilde eerst een nieuwe berekening.

De Arbeidersunie wilde bijkomende garanties voor werknemers met lage inkomens.

De Federale Vernieuwingsbeweging wilde een duidelijk tijdschema voor de overgangsmaatregelen.

Matthias probeerde de verschillende voorstellen samen te brengen.

Tegen de avond lag er een nieuw document op tafel.

Het was geen volledig nieuw regeerakkoord.

Het was zelfs nog geen definitief akkoord over de belastinghervorming.

Maar voor het eerst sinds de stemming leek er opnieuw een mogelijkheid te bestaan om de coalitie bijeen te houden.

Toen kwam er een onverwacht bericht.

Een van de parlementsleden van de Volkspartij had publiekelijk verklaard dat hij grote bezwaren had tegen de voorgestelde aanpassingen.

Hij vond dat de regering te veel toegaf aan de Federale Vernieuwingsbeweging en dat de oorspronkelijke begrotingsdoelstellingen daardoor in gevaar kwamen.

De verklaring verspreidde zich snel.

Claire Martens las het bericht op haar telefoon.

'Dat maakt het niet eenvoudiger.'

Matthias keek op.

'Wat zegt hij precies?'

'Dat hij de nieuwe tekst in deze vorm niet kan steunen.'

'Heeft hij dat aan jou gezegd?'

'Nee.'

De premier stond op.

'Dan moeten we hem bellen.'

Maar voordat hij dat kon doen, kwam er nog een tweede bericht binnen.

Een ander parlementslid van de Volkspartij had laten weten dat ook hij twijfelde.

De politieke situatie was opnieuw veranderd.

De premier had geprobeerd de ene coalitiepartner terug te winnen, maar riskeerde nu de steun van een andere te verliezen.

Pieter De Smet keek naar het document op tafel.

'Dit is precies waarom we een andere manier van samenwerken nodig hebben.'

Matthias reageerde niet.

Hij begreep nu dat de crisis niet met één compromis zou verdwijnen.

Zelfs als de Federale Vernieuwingsbeweging opnieuw achter de regering zou staan, konden andere partijen hun steun intrekken.

En als hij de eisen van de ene partner inwilligde, kon hij de andere verliezen.

Die avond werd de vergadering afgesloten zonder definitief akkoord.

De premier kondigde aan dat er de volgende ochtend opnieuw overleg zou plaatsvinden.

Maar binnen de regering wist iedereen dat er een grens was bereikt.

De dagen daarna werden gekenmerkt door intensieve onderhandelingen.

Er kwamen voorstellen en tegenvoorstellen.

De minister van Financiën liet nieuwe berekeningen maken.

De fractieleiders overlegden met hun parlementsleden.

De oppositie bleef aandringen op duidelijkheid en vroeg zich openlijk af waarom de regering nog steeds niet in staat was om een stabiele meerderheid te vormen.

Pieter De Smet hield zijn partij voorlopig binnen de coalitie, maar gaf geen garantie dat ze alle toekomstige regeringsvoorstellen zou steunen.

De premier bleef ondertussen proberen om een gezamenlijk akkoord te bereiken.

Uiteindelijk werd besloten om de belastinghervorming grondig aan te passen en een nieuwe overlegstructuur in te voeren.

De Federale Vernieuwingsbeweging verklaarde bereid te zijn om opnieuw constructief mee te werken.

Maar de stemming over de herziene hervorming moest nog plaatsvinden.

Ook de Volkspartij moest haar fractie overtuigen.

De regering had dus opnieuw een mogelijkheid om verder te gaan.

Geen zekerheid.

Een mogelijkheid.

Op de avond waarop het voorlopige akkoord werd aangekondigd, stond Matthias alleen in zijn kantoor.

Sophie kwam binnen met twee kopjes koffie.

'Het lijkt erop dat we een stap vooruit hebben gezet.'

Hij nam het kopje aan.

'Een stap.'

'Dat is beter dan gisteren.'

Matthias keek naar het raam.

'Weet je wat ik het moeilijkste vind?'

Sophie ging tegenover hem zitten.

'Wat?'

'Ik dacht altijd dat een regering vooral overeind moest blijven door de juiste beslissingen te nemen. Maar de voorbije dagen heb ik gezien dat zelfs een beslissing waar maanden aan gewerkt is, niets betekent als de mensen die haar moeten verdedigen elkaar niet meer vertrouwen.'

Sophie zei niets.

'Ik heb geprobeerd de begroting te redden', vervolgde hij. 'Maar misschien heb ik te weinig aandacht gehad voor wat er binnen de coalitie gebeurde.'

'Dat kun je nog rechtzetten.'

'Misschien.'

Hij nam een slok koffie.

'Maar ik weet niet of iedereen nog dezelfde regering wil.'

De volgende ochtend moest Matthias opnieuw naar het paleis.

Hij had gevraagd om de koning op de hoogte te brengen van de laatste ontwikkelingen en wilde toelichten welke mogelijkheden er nog bestonden om de regering verder te laten functioneren.

Er was nog geen definitieve beslissing over het voortbestaan van de coalitie.

Er was evenmin sprake van een formeel ontslag van de regering.

Maar de politieke verhoudingen waren veranderd.

De premier wist dat hij de komende dagen opnieuw steun moest zoeken bij partijen die elkaar steeds minder vertrouwden.

En terwijl hij zijn documenten verzamelde, kreeg hij een laatste bericht van Pieter De Smet.

Het was kort.

'We zijn bereid verder te praten. Maar dit keer moet het akkoord voor iedereen gelden.'

Matthias las het bericht twee keer.

Daarna legde hij zijn telefoon neer.

Hij wist dat de belastinghervorming uiteindelijk misschien nog zou worden goedgekeurd. Hij wist ook dat de coalitie mogelijk een nieuwe afspraak zou vinden waarmee de regering haar werk kon voortzetten.

Maar zelfs als dat gebeurde, zou niets meer hetzelfde zijn.

De partijen hadden ontdekt hoe kwetsbaar hun samenwerking werkelijk was.

De kleine coalitiepartner had laten zien dat enkele stemmen voldoende konden zijn om een regering tot stilstand te brengen. De premier had geleerd dat politieke macht niet alleen voortkomt uit het aantal zetels, maar ook uit de bereidheid van partners om elkaar te vertrouwen.

En de oppositie had gezien dat de meerderheid niet langer vanzelfsprekend was.

Niemand wist of de nieuwe onderhandelingen zouden slagen.

Niemand wist of de volgende stemming de regering opnieuw zou verenigen of definitief zou verdelen.

Matthias stapte in zijn wagen en keek nog één keer naar het bericht op zijn telefoon.

Hij had zijn regering voorlopig bij elkaar gehouden.

Maar hij had haar niet teruggewonnen.

Want in de Belgische politiek kan een meerderheid op papier nog altijd bestaan, terwijl het vertrouwen dat haar bijeenhoudt al verdwenen is.

En soms is niet de stemming die een regering doet vallen het gevaarlijkst, maar de volgende stemming waarvan niemand nog weet wie er aan welke kant zal staan.